 |
|
(Vol. 11, No.6)
ISSN: 1067-151X
© 2003 American Academy of Orthopaedic Surgeons
Digital Imaging and Video: Principles and Applications Andrew L. Rosen, MD, and Michael Hausman, MD
Dijital Görüntüleme ve Video: Prensipler ve Uygulamalar
Dijital görüntüleme ortopedik cerrahlara yeni ve güçlü araçlar olarak çok sayida uygulama olanagi yaratmistir. Yaygin medikal aygitlardan birkaçina çoktan entegre olarak dijital görüntülemeler tanida ve cerrahi hasta bakim bilgisi saglamanin yani sira belgeleme ve sunum için de kullanilabilir. Bilgisayarlarin ve dijital projektörlerin kullanilmasiyla egitim sunumlari da degismistir. Etkin olarak dijital görüntüler, videolar ve sunumlar olusturabilmek için dijital görüntüleme teknolojisinin temel prensiplerini anlamak önemlidir.
Kaynamayan Skafoid Kiriklarinin Tedavisi
Kaynamayan Skafoid Kiriklari (Skafoid Nonunion) el bileginde artroza neden olur. Artroz insidansini en aza indirmek için tedavide hedef, kirigin skafoid kemikle anatomiye uygun olarak birlestirilmesi olmalidir. Bilgisayarli tomografi veya magnetik rezonans görüntüleme yöntemleri, karpal kollapsi, skafoid kollapsi, skafoid kaynama yoklugu, kemik kaybini veya osteonekroz varligini göstermede yardimci olabilir. Skafoid kaynama yoklugu kamburlasma (humpback) deformitesine neden olabilir. Bu da daha fazla kollaps veya artroza yol açabilir. Kollaps deformitesine volar taraftan yaklasilmali ve interkalar kemik grefti ve internal fiksasyon uygulanmalidir. Proksimal skafoid kaynama yoklugunda dorsal yaklasim, proksimal tarafta nekrotik kemiklerin temizlenebilmesi ve uygun vidanin yada igne fiksasyonunun yapilabilmesi için kolaylik saglar. Skafoid kaynama yoklugunda osteonekroz varsa vaskülarize kemik grefti önerilir.
Idyopatik Düsük Ayagin (clubfoot) Cerrahi Disi Tedavisi
Idiyopatik düsük ayagi olan birçok çocukta cerrahi olmayan tedavi yöntemleri yeterli düzeltme saglayamadigindan, yaygin posteromedial ve lateral serbestlestirme cerrahi operasyonu uygulanmistir. Ancak, cerrahi tedavi bazi çocuklarda rezidüel deformiteye, sertlesmeye ve agriya neden olmustur. Bu nedenle Ponseti ve Fransiz yöntemleriyle yapilan cerrahi disi tedaviler ilgi çekmeye baslamistir. Ponseti yöntemi idiyopatik düsük ayagin manipülasyonu ve alçilanmasindan olusur. Fransiz yöntemi ise fizyoterapi, bandajlama ve sürekli pasif hareketten (CPM) olusmaktadir. Tekniklerin ve bu iki teknikle elde edilen sonuçlarin dikkatlice degerlendirilmesi kullanimlarini arttirabilir ve cerrahi yöntemin kullanimini azaltarak minimuma indirebilir. Bu sayede serbestlestirme cerrahisi ile iliskili morbidite azalabilir.
Rotasyonal Yaralanmalardan Kaynaklanan Ayak Bilegi Kiriklari
Ayak bilegi kiriklari en sik rastlanan iskelet yaralanmalarindandir. En uygun tedavi yönteminin seçimi ayak bileginin stabilitesine göre degisir. Stabil kiriklar (örnegin, izole lateral malleolar) genellikle cerrahi disi yöntemlerle tedavi edilirler. Stabil olmayan kiriklar (örnegin, bimalleolar, bimalleolar esdegeri) genellikle açik redüksiyon ve internal fiksasyonla tedavi edilir. Radyografik talus kaymasi olmaksizin mediyal sislik ve duyarlilikla birlikte tam olmayan deltoid hasarinin tedavisinde stres radyografiler yardimci olabilir. Posterior malleolar kiriklar eger artiküler yüzeyin % 30’undan fazlasini kapliyorsa ve fibula stabilizasyonundan sonra halen redükte olmamissa redükte edilmeli ve stabilize edilmelidir. Sindesmotik hasarla birlikte ayak bilegi kiriklarinda, ek olarak vida fiksasyonuyla sabitlenebilen tibiofibular instabilite de bulunmaktadir. Ancak, metal veya bioabsorbe edilebilen vidalarin hangisinin seçilecegi, vida büyüklügü, fikse edilen korteks sayisi ve vidanin çikarilmasi endikasyonlari halen tartismali konulardir. Diyabet veya ileri yas gibi durumlar artik genel tedavi önerilerine kontraendikasyon olusturmamaktadir.
Çocukluk çaginda görülen disk iltihabi
Çocukluk çagi disk iltihabi her yastaki çocukta torasik, lumbal ve sakral vertebralari etkileyebilir; ancak en sik 5 yasindan küçük çocuklarda lumbal bölgede görülür. Fizik muayene, laboratuvar testleri ve radyolojik çalismalar bu klinik sendromun tanisinda yardimcidir ve uygun kullanildiginda gereksiz invaziv girisimlere gerek kalmaz. Tablo yasla degisiklik gösterir: çocuk alt ekstremitelerine agirlik vermekten kaçinabilir yada sirt agrisi, karin agrisi, topallama; bebeklerde huzursuzluk ile kendini gösterir. Etiyoloji çogunlukla Staphylococcus aureus’un yol açtigi bakteriyel enfeksiyondur. Pek çok çocuk 4-6 haftalik antibiyotik tedavisi ile iyilesir. Rutin olarak gerekli olmamasina ragmen hareket kisitlamasi semptomlari azaltir ve kemik yikimi varsa spinal deformite gelismesini önler. Intravenöz antibiyotiklere yanit alinamayan çocuklarda enfekte disk boslugu biyopsisi uygulanir.
EKLEM KIKIRDAK BIYOLOJISI
Eklem kikirdagi kondrositler tarafindan olusturulan karmasik bir yapidir; yaslanma, hastalik ve yaralanmalara bagli olarak metabolik degisikliklere maruz kalir. Bu degisiklikler dokunun yasamasina ve tamirine engel olusturup eklem yüzeyinin hizla yok olmasina yol açarak son dönem artrit ile sonuçlanabilir. Arastirmacilar eklem kikirdaginin metabolik islevlerini iyilestirmek amaciyla hem normal ve patolojik hücresel ve moleküler olaylari incelemekte, hem de kondroprotektif özellikleri olan ilaçlar gelistirmeye çalismaktadir. Mevcut çalismalar glikozamin, kondroitin sülfat, hiyaluronik asit, yesil çay, glikokortikoidler ve steroid olmayan anti-enflamatuvar ilaçlar gibi bir çok maddenin osteoartrit semptomlarini ve gidisatini nasil etkiledigini bulmaya yöneliktir. Ayni sekilde, matriks metalloproteinaz inhibitörleri, gen terapisi, büyüme faktörleri, sitokin inhibitörleri ve suni eklem parçalari arastirmalarda incelenen maddeler arasinda yer almaktadir. Suni yüzeylerle hücre ve büyüme faktörlerini veya genleri birlestiren doku mühendisligi hastalar için ümit vaat etmektedir.
Kapali Kiriklarla Iliskili Yumusak Doku Yaralanmalari: Degerlendirme ve Tedavi
Yumusak doku hasarinin ciddiyetinin belirlenmesi hastanin degerlendirilmesinde önemli bir bölümü olusturur ve kapali kiriklarin tedavisini etkiler. Yumusak dokunun künt travmaya yaniti hipoksi ve asidoza neden olan mikrovasküler ve inflamatuvar süreçlerdir. Bu tür dokulara yapilan insizyonlarda derin enfeksiyonlar meydana gelebilir. Bu nedenle, yumusak doku incinmesinin belirtilerinin taninmasi, kapali kiriklarin basariyla tedavisinde temel olusturur. Atel, kriyoterapi, kompresyon ve geç cerrahi gibi birçok tedavi seçenegi, daha fazla yumusak doku hasari gelismesini önlemeye yardim eder ve cerrahiden önce hizli iyilesme saglar. Yeni gelistirilen cerrahi tekniklerle yumusak doku komplikasyonlarinin oraninda düsme saglanmistir.
Spor ve Formda Kalma Aktiviteleri: Olumsuz Sonuçlar
Spor ve formda kalma (fitness) aktivitelerine katilmak ileri yaslardaki bireylere saglik açisindan birçok yarar saglar. Bunlarin arasinda obezite ve osteoporozla mücadele ve kardiyovasküler yararlar bulunur. Çocukluk ve adölesan dönemindeki kas iskelet sistemi yaralanmalarinin olumsuz sonuçlari daha sonraki dönemlerde islevleri olumsuz etkileyerek hareket sirasinda agriya neden olabilir veya formda kalma aktivitelerine katilimi güçlestirebilir. Sporla iliskili yaralanmalarin gittikçe daha basarili bir sekilde tedavi edilmesi birçok sporcunun spora geri dönebilmesini saglamistir. Ancak, menisküs veya anterior çapraz ligament yaralanmalarinin erken dönemde etkili bir sekilde tedavi edilmesi bile sonraki dönemlerde osteoartrit gelismesini önleyememektedir. Ayrica, yaralanma olmasa bile, çocuklukta ve adölesan dönemde spor ve formda kalma aktivitelerine çok yogun biçimde katilmak ileride osteoartrit gelisme olasiligini arttirmaktadir. Spor aktivitelerine yeniden dönüs tedavi basarisi olarak kabul edildigi halde, tedaviden sonra spora devam etmenin uzun süreli sonuçlari konusunda hiç arastirma yapilmamasi ironiktir. Yogun spor ve formda kalma aktivitelerinin uzun süreli sonuçlari konusunda bilgi sahibi olmak hekime, hastalarina spora hangi yogunlukta devam edecekleri konusunda karar verebilmeleri için yardimci olacaktir.
